Көк бөрү – ат үстүндө ойнолуучу кыргыздардын эң байыркы улуттук оюн-зоокторунун бири. Эл ичинде жашаган уламышта «көк бөрү» аталышы байыркы заманда айыл жигиттери малга кол салган бөрүнү жазалоо иретинде аны кууп барып кармап, жерден алып ат үстүндө бөктөрүп, бири-биринен тартып алуу максатында жаралган деп айтылат.
Бүгүнкү күндө көр бөрү спорттук оюнга айланып так эрежелери жазылган. Атайын машыккан оюнчулар жана аттар менен оюн жүрөт. Бирок калың эл арасында көк бөрү кеңири ойнолот. Айыл жерлеринде күз-кыш айларында, жумуш азайганда, жаштар топ-топ болуп бөлүнүп, айылдан айылга оюн уюштурушат. Бул оюн жаштарды биримдикке чыкырып, оюнчуну чыдамдуулукка, экртүүлүккө, чечимдүүлүккө, сабырдуулукка тарбиялайт.
Оюн эрежеси
Оюн түз аянтта өткөрүлөт. 10–15 жаштагы өспүрүмдөр да өз кунандарына минип катыша алышат. Илгери оюнчулардын саны чектелген эмес. Бүгүнкү күндө башы кесилген улак (серке) колдонулат, ошондуктан оюн «улак тартыш» деп да аталат. Улактын эң жеңили 15 кг, кээде 40 кг чейин жетет. Жигит улакты жерден жулуп алуу үчүн күчтүү болушу керек, андан соң аны казанына жеткирүү – эң чоң максат. Ар бир улак казанга ташталганда топ упай алат.
Оюнда атайын калыстар болуп, упайды эсептейт жана эреженин бузулбашын көзөмөлдөйт. Калыстар оюнчулардын чыдамкайлыгын, шамдагайлыгын, айлакерлигин жана күчүн да баалашат. Улакты алган оюнчу казанына жетүүгө аракет кылат, керек болсо жолдошуна берет, бирок көбүнчө өзү жеткирип таштайт.
Аймак
Кыргызстандын бардык аймактарында кездешет
Абалы
Жандуу
Коомдоштук
- Жеке көр бөрүчүлөр жана көр бөрү командалары
- Салтуу кыргыз үй-бүлөлөрү
- Касиет билим ээлери
- Салттуу билим ээлери
- Салттуу өнөр ээлери
- Салттуу билим ээлери
- Салтуу жаштар уюмдары жана бирикмелери
- “Көк бөрү” федерациясы
- Тарыхчылар, маданият таанучулар жана изилдөөчүлөр
Коргоо иштери
- Кыргызстанда атайын “Көк бөрү” федерациясы түзүлүп, оюн талаасынын өлчөмү, казандын жайгашуусу жана оюн эрежелери расмий бекитилген.
- Кыргызстанда бул мурастын жанданышына “Көк бөрү” федерациясынын ишмердүүлүгү чоң салым кошуп келет. Федерация көк бөрү оюнун даңазалоо жана кеңири жайылтуу боюнча үзгүлтүксүз иштерди жүргүзүүдө.
- Эл алалык деңгээлде 2018-жылдын декабрында «Көк бөрү оюуну» ЮНЕСКОнун Бейзаттык маданий мурастарынын Өкүлдүк тизмесине катталган.
- Ар жыл сайын уюштурулуп келе жаткан республикалык жана эл аралык маданий иш-чаралар, таймаштар аттардын жана оюнчулардын чеберчилигин көрсөтүп, жаштардын кызыгуусун арттырууда.
- Дүйнөлүк көчмөндө оюнун эң барктуу жана негизги оюуну катары дүйнөлүк деңгээлде таанылып жана ойнолуп келет.
- Маданий мурас катары изилдөө, сактоо жана өнүктүрүү боюнча маалымат адабий булатарда, илимий макалаларда жана дене тарбия сабактарына ылайыкталган окуу программаларында кездешет.
- Маданий иш чараларда, майрам-салтанаттарда маданий мурас катары көрсөтүлүп, ойнолуп келет.
- Күнүмдүк турмушта улуу муундан жаш муунга тарбия берүү иретинде жана тажрыйба бөлүшүү жолу менен сакталып келет.
Адабият/Шилтеме
- Алимбеков А. Кыргыз этнопедагогикасы. – Б., 1996.
- Анаркулов Х.Н. Кыргыз эл оюндары. – Ф., 1981.
- Максутов Т. Мырсабеков А. Улуттук педагогиканын негиздери. – Ош, 1996.
- Саралаев М. Кыргыздын улуттук спортунун түрлөрү. – Ош, 1993.
- Сейдалиев К. Элдик педагогиканын булактары. – Ош, 1998.