Чатыраш – кыргыздардын ата-бабалары ойноп келген байыркы акыл оюндарынын бири, шахматка окшош. Илгери чатыраш боюнча таймаштар өткөрүлүп, ага улуу-кичүү дебей баары катышкан.
Чатыраш кыргыздарда көбүнчө майрамдык, чоң жыйындарда ойнолгон. «Манас» эпосунда да Манас баатыр, анын уулу Семетей жана небереси Сейтек чатырашка кызыгуу менен ойногону сүрөттөлөт. Сагымбай Орозбак уулунун вариантында мындай саптар бар:
Эки жүзчө адамы,
Бакылдашып ордо атып,
Чатыраш оюн салыптыр.
Бул оюн акыл-эс ой жүгүртүүнү, ылдамдыкты, терең ойлонуу жана тез чечим кабыл алуу жөндөмүн өнүктүрөт.
Оюн эрежеси
Оюн атайын 2–5 см калыңдыктагы, 31×21 см өлчөмдөгү тактайда ойнолот. Тактайга 32 даана таш коюлат: 16 ак таш бир оюнчуга, калган 16 башка түстөгү таш экинчи оюнчуга таандык.
Аймак
Кыргызстандын бардык аймактарында кездешет
Абалы
Унутта калган
Коомдоштук
- Салтуу кыргыз үй-бүлөлөрү
- Манасчылар
- Салттуу билим ээлери
- Мугалимдер жана дене тарбиячылар
- Фольклордук ансамблдер жана этномаданий бирикмелер
- Салтуу жаштар уюмдары жана бирикмелери
- Спорт федерациялары
Коргоо иштери
- Маданий мурас катары изилдөө, сактоо жана өнүктүрүү боюнча атайын демилгелер жана иш-чаралар чанда кездешкени менен мурас жөнүндө маалымат адабий булатарда, илимий макалаларда кездешет.
Адабият/Шилтеме
- Алимбеков А. Кыргыз этнопедагогикасы. – Б., 1996.
- Анаркулов Х.Н. Кыргыз эл оюндары. – Ф., 1981.
- Максутов Т. Мырсабеков А. Улуттук педагогиканын негиздери. – Ош, 1996.
- Саралаев М. Кыргыздын улуттук спортунун түрлөрү. – Ош, 1993.
- Сейдалиев К. Элдик педагогиканын булактары. – Ош, 1998.