Тыйын эңмей – кыргыздардын эң байыркы ат үстүндөгү оюн-зоокторунун бири. Жигит чуркап бараткан аттын үстүнөн ылдый эңкейип, жерге жаткан тыйынды (белгини) илип кетет. Азыркы учурда аны кызыл түстөгү кездемеге ороп коюшат, оюнчу аны алыстан жакшы көрүшү үчүн.
Бул оюнга катышкан жигит курч көздүү болушу шарт – ал чуркап баратып тыйын турган жерди көрүп, атынын ылдамдыгын туура эсептеп, эңкейип так убакта тыйын алып кетиши керек. Кол кыймылы да ылдам, так болушу зарыл.
Илгери да, бүгүнкү күндө да тыйын эңмейде чоң байгелер коюлуп, жеңүүчүлөргө ат, мал, кымбат баалуу белектер берилген. Ошондуктан бул оюнга катышкысы келгендер ар дайым көп болгон.
Тыйын эңмей кыргыздар жашаган бардык аймактарда той-топурларда өткөрүлүп келет. Бул оюн жигиттерди шамдагайлыкка, туура эсептөөгө, ат үстүндө так кыймыл жасоого тарбиялайт.
Аймак
Кыргызстандын бардык аймактарында кездешет
Абалы
Орто
Коомдоштук
- Салттуу ыйын эңмей оюнчулары
- Салтуу кыргыз үй-бүлөлөрү
- Салттуу билим ээлери
- Мугалимдер жана дене тарбиячылар
- Фольклордук ансамблдер жана этномаданий бирикмелер
- Салтуу жаштар уюмдары жана бирикмелери
- Спорт федерациялары
Коргоо иштери
- Маданий мурас катары изилдөө, сактоо жана өнүктүрүү боюнча атайын демилгелер жана иш-чаралар чанда кездешкени менен мурас жөнүндө маалымат адабий булатарда, илимий макалаларда кездешет.
- Тыйын эңмей өнөрү Дүйнөлүк Көчмөндөр Оюндарынын алкагында өзүнчө улуттук спорттун түрү катары көрсөтүлүп, эл аралык деңгээлде таанылып келет.
- Маданий иш чараларда, майрам-салтанаттарда маданий мурас катары көрсөтүлүп, ойнолуп келет.
- Күнүмдүк турмушта улуу муундан жаш муунга тарбия берүү иретинде жана тажрыйба бөлүшүү жолу менен сакталып келет.
Адабият/Шилтеме
- Алимбеков А. Кыргыз этнопедагогикасы. – Б., 1996.
- Анаркулов Х.Н. Кыргыз эл оюндары. – Ф., 1981.
- Максутов Т. Мырсабеков А. Улуттук педагогиканын негиздери. – Ош, 1996.
- Саралаев М. Кыргыздын улуттук спортунун түрлөрү. – Ош, 1993.
- Сейдалиев К. Элдик педагогиканын булактары. – Ош, 1998.