Күрөш – көчмөн элдердин эң байыркы спорттук оюндарынын бири. Кыргыздар илгертеден бери аш-тойлордо баатырлардын күч сынашуусун уюштуруп келишкен. «Манас» эпосунда Көкөтөйдүн ашында 85 жаштагы Кошой баатыр 35 жаштагы кытай баатыры Жолой менен күрөшүп, аны жеңип чыккандыгы баяндалат.
Кыргыз күрөшү кылымдар бою элдин турмушунун бир бөлүгү болуп, баатыр жигиттерди тарбиялоонун негизги каражаты болгон. Бул өнөр аркылуу кыргыздар тынч заманда да, согуш маалында да өз элин коргой турган күчтүү жоокерлерди даярдашкан. Акындар атактуу күрөшчүлөр жөнүндө уламыш, ыр, макал-лакап чыгарып, күрөштү улуттук маданияттын ажырагыс бөлүгүнө айландырган.
Күрөш бүгүн Кыргызстан боюнча кеңири жайылган. Мектептерде дене тарбия сабактарында машыгуу катары өткөрүлөт. Кыргызстанда Күрөш федерациясы иштеп, эрежелерди бекиткен. Кыргыз балбандары эл аралык мелдештерге да катышып, ар кандай кубокторду багындырууда.
Оюн эрежеси
Күрөштө балбандар кенен ак дамбалы кийип, белине «кур» байлашат. Кармаш башталганда эки балбан бири-бирине бетме-бет туруп, курдан кармап алышат. Кыска убакытка бир колду бошотууга уруксат берилет. Жеңүүчү – атаандашын жамбашка же жонго жаткырган балбан болуп эсептелет.
Аймак
Кыргызстандын бардык аймактарында кездешет
Абалы
Жандуу
Коомдоштук
- Жеке күрөшчүлөр
- Салтуу кыргыз үй-бүлөлөрү
- Салттуу билим ээлери
- Мугалимдер жана дене тарбиячылар
- Салтуу жаштар уюмдары жана бирикмелери
- “Күрөш” федерациясы
Коргоо иштери
- Кыргызстанда атайын “Күрөш” федерациясы түзүлүп, өтүү эрежелери расмий бекитилген.
- Ар жыл сайын уюштурулуп келе жаткан республикалык жана эл аралык маданий иш-чаралар, таймаштар оодарыштын чеберчилигин көрсөтүп, жаштардын кызыгуусун арттырууда.
- Маданий мурас катары изилдөө, сактоо жана өнүктүрүү маалымат адабий булатарда, илимий макалаларда жана дене тарбия сабактарына ылайыкталган окуу программаларында кездешет.
- Таймаштарда, маданий иш чараларда, майрам-салтанаттарда маданий мурас катары көрсөтүлүп, ойнолуп келет.
- Күнүмдүк турмушта улуу муундан жаш муунга тарбия берүү иретинде жана тажрыйба бөлүшүү жолу менен сакталып келет.
Адабият/Шилтеме
- Алимбеков А. Кыргыз этнопедагогикасы. – Б., 1996.
- Анаркулов Х.Н. Кыргыз эл оюндары. – Ф., 1981.
- Максутов Т. Мырсабеков А. Улуттук педагогиканын негиздери. – Ош, 1996.
- Саралаев М. Кыргыздын улуттук спортунун түрлөрү. – Ош, 1993.
- Сейдалиев К. Элдик педагогиканын булактары. – Ош, 1998.