Ак чөлмөк – байыртан бери ойнолуп келе жаткан кыргыздын кыймылдуу оюнунун бири. Оюнга 8-12 оюнчу катышат, ага кыздар да, балдар да катыша алат. Негизинен жаштардын сүйүктүү оюну.
Ал эми «ак чөлмөктүн» өзү – ири малдын кургаган сөөгү (шыйбылчак) же жыгачтан жасалып акка боёлгон буюм. Бул оюн негизинен жайлоодо, кечинде күн батканда же ай толгондо ойнолот. Оюн шаймандыкты, караңгыда жол издөөнү, тапкычтыкты, сезимталдкты өнүктүрөт.
Оюн эрежеси
Оюнду баштоо үчүн калыс шайланат. Ал оюнчуларга ак чөлмөктү көрсөтүп, эрежелерди түшүндүрөт. Калыс оюнчуларды артка каратып коюп, бир жакка ташты, экинчи жакка ак чөлмөктү ыргытып жиберет. Ак чөлмөк жерге тийгенде үн чыккан замат оюнчулар ошол тарапка чуркап барып, издеп табышат.
Ким биринчи таап алса, өз тобунун атын кыйкырып, марага (калыстын жанына) чейин чуркайт. Каршы топ аны кууп жетип, ак чөлмөктү тартып алууга аракет кылат. Өз командасы аны тосуп алып, бири-бирине берип марага жеткирүүгө аракет кылышат.
Марага жеткен тарапка калыс бир упай берет. Упай алгандан кийин ошол топ ак чөлмөктү кайра ыргытып, оюн уланат. Эреже бузган оюнчуга калыс упай бербей коёт же оюндан чыгарат.
Аймак
Кыргызстандын бардык аймактарында кездешет
Абалы
Сейрек кездешет
Коомдоштук
- Салтуу кыргыз үй-бүлөлөрү
- Салттуу билим ээлери
- Мугалимдер жана дене тарбиячылар
- Фольклордук ансамблдер жана этномаданий бирикмелер
- Салтуу жаштар уюмдары жана бирикмелери
- Спорт федерациялары
Коргоо иштери
- Маданий мурас катары изилдөө, сактоо жана өнүктүрүү боюнча атайын демилгелер жана иш-чаралар чанда кездешкени менен мурас жөнүндө маалымат адабий булатарда, илимий макалаларда жана дене тарбия сабактарына ылайыкталган окуу программаларында кездешет.
- Маданий иш чараларда, майрам-салтанаттарда маданий мурас катары көрсөтүлүп, ойнолуп келет.
- Күнүмдүк турмушта улуу муундан жаш муунга тарбия берүү иретинде жана тажрыйба бөлүшүү жолу менен сакталып келет.
Адабият/Шилтеме
- Алимбеков А. Кыргыз этнопедагогикасы. – Б., 1996.
- Анаркулов Х.Н. Кыргыз эл оюндары. – Ф., 1981.
- Максутов Т. Мырсабеков А. Улуттук педагогиканын негиздери. – Ош, 1996.
- Саралаев М. Кыргыздын улуттук спортунун түрлөрү. – Ош, 1993.
- Сейдалиев К. Элдик педагогиканын булактары. – Ош, 1998.